حوزه آبخیز تالاب انزلی به مرور زمان تخریب شده است .این تخریب به دلیل پاره ای از فعالیتهای انسانی نظیر چرای مفرط دام، عدم مدیریت جنگل، عملیات جاده سازی ، عدم کنترل شهر نشینی و غیره، بوجود آمده است. .در شرایط موجود دو هدف اصلی مدیریت باید مد نظر قرار گیرند.

حفاظت از ساختار طبیعی تالاب
استفاده پایدار از منابع طبیعی حوزه آبخیز تالاب

حوزه آبخیز تالاب انزلی شامل منطقه وسیعی است و توسط سازمانهای مختلف مدیریت می شود. بنابر این زیر طرحهای زیردر طرح آبخیز اری گنجانده شدند:1- مدیریت مرتع2- مدیریت جنگل3- مدیریت مناطق جلگه ای4- کنترل شهر نشینی5- ایمن سازی شبکه بوم شناسی ناحیه ای . شکل زیر مدیریت آبخیز پیشنهاد شده را به شکل نمودار نشان می دهد.

مرتعداری

اهداف

مراتع ( به مساحت44126 هکتار) یک اکوسیستم بسیار مهم در مناطق مرتفع کوهستانی محسوب میشود . زندگی هزاران نفر به وضعیت این مراتع وابسته است. بنابراین" حفاظت از مرتع از طریق استفاده پایدار و کاهش فرسایش خاک" ازعمده اهداف مرتعداری میباشد.

تعادل تعداد دام با ظرفیت پذیرش

مراتع واقع در این نواحی بسیار حاصلخیز می باشند به شرط آنکه چرای مفرط دام کنترل شود. متعاقب بحث و بررسیهایی که با اداره کل منابع طبیعی گیلان صورت گرفت، ظرفیت متوسط ساماندهی دام برای دستیابی به اهداف مطالعه، 3 رأس در هکتاردر نظر گرفته شده است. تعداد مجاز دام به شرح زیر است:

رأس132000 =44126 هکتار×هکتار/ 3 رأس

به عقیده کارشناسان اداره کل منابع طبیعی گیلان، دامداران برای داشتن وضعیت مناسب معیشتی نیاز به 250 رأس دام دارند. بنابراین تعداد مجاز دامداران تقریبأ 530 خانوار می باشد . از طرفی،3900 دامدارحدود 382000 رأس دام دارند. بدین ترتیب ظرفیت دام در این نواحی8/6 رأس در هکتار می باشد.

کاهش تعداد دام مستلزم کاهش تعداد دامدارانی است که از مراتع استفاده می کنند. در مرداد ماه 1382دولت مصوبه شورای وزیران وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو را در خصوص مدیریت جنگلهای شمال تصویب نمود. این مصوبه شامل ساماندهی دامداران ساکن جنگل( جنگل نشینان) در طول مدت 6 سال می باشد.90 % دامداران مناطق کوهستانی مشمول این مصوبه می شوند، بنابراین تعداد دامدارانی که از مراتع استفاده می نمایند به طورچشمگیری به 400 خانوار کاهش مییابند. لذا تعداد دامداران به 530 خانوار کاهش خواهد یافت که میزان معقول و قابل توجهی می باشد. باید خاطر نشان ساخت که این امر وظیفه خطیری است زیرا تعداد زیادی از دامداران فقیر، کم سواد و یا بیسواد بوده و از طریق دامداری امرار معاش می کنند. لذا برنامه های ساماندهی باید به گونه ای طراحی گردند که فشاروارده به دامداران به حد اقل برسد و آنان متحمل ضرر و زیان نشوند. متأسفانه برنامه های فعلی اداره کل منابع طبیعی با توجه به وضعیت معیشتی دامداران طراحی نشده است. بنابراین در معالعات بعدی این برنامه ها باید مورد بازبینی قرار گیرند.

فعالیتهای کنترل فرسایش

بخشی از چشم انداز طبیعی مراتع کاملأ تخریب شده است به طوریکه حتی با کنترل چرای مفرط دام نیز نمی توان شرایط را بهبود بخشید . بنا براین لازم است که برای چنین منا طقی، اقداما ت فیزیکی کنترل فرسا یش به اجرا در آیند تا از تخریب بیش از پیش جلوگیری شود و چشم انداز طبیعی مراتع حفظ گردد. اجرای اقدامات کنترل فرسا یش در تما می مراتع تخریب شده عملی نیست لذا با توجه به میزان مسا یل مربوط به فرسا یش، فشا رهای اجتماعی- اقتصادی و موارد لازم جهت حفا ظت اکولوژیکی ناحیه ای، الویتها تعیین شدند. جدول زیر خلاصه ای از وضعیت پوشش گیاهی در 9 زیر حوزه آبخیز تالاب انزلی می با شد. این اطلاعا ت بر اساس نتا یج تجزیه و تحلیل عکسهای ما هواره ای مربوط به 16 مرداد 1381 و الویت عملیات کنترل فرسایش بدست آمده اند. طرح عملیات کنترل فرسایش نیاز به تحقیقات میدانی بسیار دقیق دارد. با توجه به این که حوزه آبخیز تالاب انزلی بسیار گسترده است، به منظورتهیه یک طرح کنترل فرسایش، زیر حوزه های واقع در مناطق بالا دست حوزه آبخیز ماسوله رود خان(175 هکتار) بطور نمونه مورد مطالعه قرار گرفت. بر پایه این مطالعات عملیات پیشنهادی برای کنترل فرسایش در سایر نواحی حوزه آبخیز به شرح زیر ارزیابی شده اند.
　

طبقه بندی	اقدامات	nos.(/km2)واحد	(km2)مساحت	تعداد کل
اقدامات ساختاری	سدهای رسوبگیر بتونی	1.7	76.6	130 nos.
	سدهای رسوبگیر گابیونی	37	76.7	2,838 nos.
	سدهای چوبی	12	76.7	920 nos.
	Contour Bund	2.5	76.7	192 km
اقدامات بیولوژیکی	بذر پاشی	-	سرتاسر منطقه	76.7 km2
اقدامات بیولوژیکی	کوددهی	-	سرتاسر منطقه	76.7 km2

جنگلداری

اهداف

منطقه مطالعاتی از موهبت جنگلهای غنی برخوردار است . دولت الویت را به حفاظت از جنگلهای شمال داده است. بر طبق سیاست دولت اهداف طرح جنگلداری به شرح ذیل می باشند: حفاظت از جنگل بر اساس قوانین توسعه پایدار، واحیای جنگلهای تخریب شده و سوق دادن آنها به سمت شرایط طبیعی

حفاظت از جنگلهای حفاظت شده

این تصویرمربوط به جنگلهایی است که توسط اداره کل حفاظت محیط زیست و اداره کل منابع طبیعی به عنوان "جنگلهای حفاظت شده" تعیین شده اند. بر اساس عملیات حفاظت زیست محیطی(1371) و قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع(1346) این جنگلها باید حفاظت شوند.

جنگلکاری

هدف اداره کل منابع طبیعی از حفاظت جنگلها، احیا و برگرداندن آنها به شرایط موجود در سال 1342 می باشد. به منظور نیل به این هدف، این اداره در صدد است که در طی 7 سال آینده طی برنامه ای 182 کیلو متر مربع از منطقه را درختکاری کند. این طرح اداره کل منابع طبیعی درتهیه و تنظیم طرح نهایی ما مورد استفاده قرار گرفته است. زیرا کلیه مناطق تخریب شده منطقه مطالعاتی و سایر مناطق حاشیه های جنگل که در گذشته به دلیل چرای مفرط دام تبدیل به مراتع شده اند را تحت پوشش قرار میدهد. به تصویر ذیل توجه کنید.

فعالیتهای پایدار ریست محیطی برای جنگلداری

جنگلهای واقع در حوزه های آبخیز زیر در طرح جنگلداری منظور خواهند شد: چاف رود، مرغک، پسیخان و سیاهرود

برای این حوزه ها، طرح جنگلداری باید بر اساس طرح جنگلداری که توسط شورای عالی جنگل، مرتع و خاک سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور به تصویب رسیده است باشد. درطرح جنگلداری مکانیسمهای گوناگونی به فعالیتهای پایدار جنگلداری اختصاص داده شده است(نظیر قطع تک گزینی درختان) و 90 % از سرمایه بدست آمده از فروش درختان صرف عملیات آبخیزداری خواهد شد.

اقدامات لازم به منظور جلو گیری از زمین لغزش و جریانات واریزه ای

تعدادی جاده به منظور عبور و مرور ورشد اقتصاد ناحیه احداث گردیده است. متأسفانه به نظر می رسد که هیچگونه توجهی به پیشگیری از زمین لغزش و جریانات واریزه ای نشده است . 20 منطقه در حوزه آبخیز تالاب انزلی دچار زمین لغزش شده اند. لذا عملیات جاده سازی باید در این مناطق به حد اقل ممکن برسد. اگر جاده سازی امری اجتناب ناپذیر باشد، قبل از احداث باید مطالعات دقیق و جامعی صورت گیرد.

مدیریت مناطق جلگه ای( پایین دست)

به نظر می رسد که میزان حمل و انتقال رسوبات از مناطق پایین دست(58000 تن در سال) که در مقایسه با مناطق کوهستانی بالا دست ( 362000 تن در سال) کمتر می باشد. با توجه به میزان پایین انتقال رسوب درمناطق پایین دست(جلگه ای) ، اقدامات کنترل منابع رسوبزا مانند شالیزارها، مزارع و فرسایش ساحل رود خانه و پسابهای شهری امری عملی نیست.
اثرات تله های رسوبگیر برای کنترل جریان رسوب وارده بر منطقه حفاظت شده سیاه کشیم مورد مطالعه قرار گرفت. تله های رسوبگیر به مساحت 10000 متر مربع قادرند 40 % رسوبات وارده به منطقه حفاظت شده سیاه کشیم را تله اندازی کنند. قیمت سالانه کنترل رسوب حدود 200 میلیون ریال می باشد.
میزان ته نشین شدن رسوبات سالانه صرفنظر از حوزه 0/6 سانتی متردر سال است که نشان می دهد 20 % از رسوبات در منطقه سیاه کشیم ته نشین می شوند. بنابراین احداث تله های رسوبگیر در این منطقه امری دشوار است.

کنترل شهر نشینی

شهر سازی در حوزه آبخیز تالاب انزلی به دلایل مختلف فشارهای منفی بر اکوسیستم تالاب وارد می آورند. این دلایل شامل موارد زیر است: فشار مستقیم وارده از توسعه شهری( خصوصأ در نواحی شمالی تالاب) ، افزایش بار آلودگی وارده به تالاب، کاهش زیستگاههای طبیعی و سایر موارد است. فعالیتهای شهرسازی باید به دقت کنترل شوند. بد ین منظورتوصیه می شود که اقداماتی نظیر بازنگری در طرح نهایی قدیمی شهر انزلی صورت پذیرد. سازمانهای مربوطه باید در توسعه استان با همدیگر همکاری نمایند و ارزیابی های زیست محیطی نیز اجرا شود.

حفاظت از شبکه های اکولوژیکی ناحیه ای

به منظورحفاظت از تالاب انزلی ، تنها حفاظت از خود تالاب کافی نیست. زیرا بسیاری ازموجودات خصوصأ پرندگان و ماهیها زیستگاههایی فراتر از خود تالاب دارند و توسط مناطق طبیعی در فواصل دورتری از تالاب حمایت می شوند. به منظور حفاظت کلیه مناطق تالاب انزلی باید شبکه اکولوزیکی ناحیه که با سایر تالابها، رودخانه ها ، دریاچه ها، آبگیر ها و مناطق مهم اکولوژیکی در ارتباطند، حفاظت شود. ( همانگونه که در تصویر نمایان است)

هماهنگی بین موسسات و سازمانها

بسیاری از سازمانها در مدیریت کاربرد اراضی حوزه آبخیز تالاب انزلی درگیر می باشند و مشارکت و همکاری آنها در مدیریت جامع زیست محیطی از اهمیت چشمگیری بر خوردار خواهد بود. توصیه می گردد که موسسات وسازمانهای زیربا همدیگر هماهنگی تنگاتنگ داشته باشند:

هماهنگی در زمینه مدیریت زیست محیطی در نواحی کوهستانی( اداره کل منابع طبیعی و اداره کل حفاظت محیط زیست)
هماهنگی دربرنامه های ساماندهی دام با سازمانهای مربوطه(اداره کل منابع طبیعی، مدیریت زراعت و باغبانی (,سازمان جهاد کشاوزی، بخش امور دام سازمان جهاد کشاورزی، شرکت آب و فاضلاب روستایی، کمیته امداد و سایر سازمانهای مربوط)
بازنگری در خط مشی های ساماندهی دام
در اختیار نهادن اطلاعات اداره کل منابع طبیعی، مدیریت آبخیزداری سازمان جهاد کشاورزی و سازمان آب منطقه ای وزارت نیرو با یکدیگر
هماهنگی در مدیریت کاربرد اراضی به منظور کنترل عملیات شهر سازی(سازمان مسکن و شهر سازی، دفتر فنی استانداری، اداره کل منابع طبیعی، اداره کل حفاظت محیط زیست و سایر سازمانهای مربوطه)
هماهنگی به منظور مدیریت زیست محیطی ناحیه ای
اجرای منظم برای مدیریت اصلی کاربری اراضی
ادغام اداره کل منابع طبیعی ومدیریت آبخیز داری سازمان جهاد کشاورزی
توسعه ظرفیت به منظور مدیریت زیست محیطی

رفع مسولیت: این وب سایت برای افرادی تهیه شده است که به تالاب انزلی و محیط زیست علا قه مندند. دیدگاههای مندرج در این سایت نباید به عنوان دید گاه شخصی دولت ژاپن، سازمان محیط زیست، وزارت جهاد کشاورزی و یا شرکت نیپون کوئه ژاپن تلقی گردد. کلیه حقوق مربوطه محفوظ می باشد.